Kaplica Trójcy Świętej w Lublinie

Kościół zamkowy należy do typu trzykondygnacyjnych jednofilarowych świątyń powszechnych w łacińskiej średniowiecznej Europie. Rozwiązania konstrukcyjne, żebra sklepienne, wsporniki, zamknięte ostrym łukiem okna i portale decydują o przynależności architektury kaplicy do kultury zachodniej Europy. Dekoracja malarska należy do kręgu kultury bizantyńskiej i oparta jest na uświęconym wielowiekową tradycją kanonie ikonograficznym.

Kaplica Trójcy Świętej jest jednym z najcenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce i w Europie. Stanowi zespolenie gotyckiej architektury z późniejszymi renesansowymi przebudowami i bizantyńsko-ruską polichromią wnętrza.

Budowla trzykondygnacyjna (krypta + 2 kondygnacje). Elewacje korpusu ujęte skarpami. Bryła prezbiterium stopniowana, z wyraźnie zaznaczoną częścią starszego kościoła (Zał.1 Fot.9). Dach dwuspadowy, nad nawą i prezbiterium namiotowy, w części prezbiterium, obniżony, zamknięty trójpołaciowo. Dach nad zakrystią jednospadowy.

Kościół w typie bezwieżowym.

Elewacje pozostawione w gotyckim wątku ceglanym - polskim. Szczyt fasady otynkowany, malowany w kolorze żółtym, z dekoracją architektoniczną w kolorze białym.

Fasada (zachodnia) dwukondygnacyjna, niesymetryczna, z dekoracyjnym szczytem w stylu renesansu lubelskiego, oszkarpowana od strony północnej i w połowie szerokości frontu elewacji. W dolnej kondygnacji dwa okna prostokątne (o zróżnicowanych proporcjach, ustawione na stałej wysokości), ujęte w kamienne, gładkie opaski, i zamknięte nadprożem odcinkowym oraz otwór drzwiowy, do którego wejście obniżone po dwóch schodkach. W drugiej kondygnacji dwa okna ostrołukowe otwierające się na chór muzyczny. Okno po stronie północnej przesłonięte blendą, na którą nachodzi półkolisty frontonik renesansowego portalu do głównego wejścia w formie pilastrowej ediculi (Zał. 1 Fot.10,11). Elewacja zwieńczona szczytem renesansowym, rozczłonkowanym poziomymi gierowanymi gzymsami profilowanymi. Dolna kondygnacja szczytu podzielona czterema pilastrami, pomiędzy którymi rozpięte trzy dekoracyjne arkady zamknięte łukami półokrągłymi. Szczyt flankowany parami spływów wolutowych i dekoracyjnych obelisków. Druga kondygnacja szczytu podzielona dwoma pilastrami pomiędzy którymi pojedyncza arkada, analogiczna do niższej, flankowana schodkowymi i wolutowymi spływami oraz obeliskami. Zwieńczenie szczytu w formie naczółkowej, z analogicznym opracowaniem dekoracji, nakrytej trójkątnym tympanonem i zwieńczonej krzyżem żelaznym (Zał.1 Fot.3,4).

Elewacja północna złożona z korpusu nawy, aneksu zakrystii i zamkniętego trójbocznie prezbiterium. Korpus nawowy ujęty dwoma szkarpami - wspólna narożna na styku z fasadą frontową oraz centralna w połowie jej szerokości (Zał.1 Fot.6). Wschodnia, górna partia elewacji z motywem trzech arkadek z dwułęczem. Po stronie zachodniej jedno okno ostrołukowe, analogiczne do elewacji frontowej. W części zakrystii jednoosiowa, z wejściem północnym umieszczonym w głębokim glifie i niewielkim zakratowanym otworem okiennym w drugiej kondygnacji.

Elewacja wschodnia (prezbiterium) z zaakcentowaną niższą partią murów starszego kościoła gotyczkimi blankami, powyżej których gotyckie ściany trójbocznie zamkniętego prezbiterium świątyni XV-wiecznej, w których ostrołuczne okna. Naroża rozdzielone systemem przypór (Zał.1 Fot.8).

Architektura Kaplicy Trójcy Świętej stanowi wyjątkowy przykład zespolenia średniowiecznej struktury gotyckiej z charakterystycznymi dla renesansu lubelskiego przekształceniami elewacji. Fundamentem kompozycji przestrzennej pozostaje gotycki, dwukondygnacyjny korpus o układzie jednofilarowym, typowy dla świątyń łacińskiego kręgu kulturowego. O jego średniowiecznej proweniencji świadczą przede wszystkim konstrukcja sklepień, ostrołukowe zamknięcia okien i portali, artykulacja ścian oparta na systemie przypór oraz gotycki wątek ceglany (polski). Surowy charakter murów z czytelnymi partiami starszego kościoła, zachowanymi szczególnie wyraźnie w ścianach prezbiterium, uzupełniają zachowane relikty blankowania, podkreślające obronny charakter pierwotnego założenia.

Przebudowa stolarki okiennej i drzwiowej w ramach prac modernizacyjnych w Kaplicy Trójcy Świętej na zamku Lubelskim przeprowadzona w 2017 r.. Dokumentacja AWUOZ, sygn. 29124.

Dach dwuspadowy, nad nawą i prezbiterium namiotowy, w części prezbiterium zamknięty trójpołaciowo. Dach nad zakrystią jednospadowy. Pokrycie dachowe z blachy miedzianej (pierwotnie dach kryty dachówką ceramiczną).